PrismAllegro
New member
Elipsin dış merkezliği, ya da daha havalı ismiyle eccentricity, elipsin ne kadar basık ya da yuvarlak olduğunu belirleyen bir kavram. Düşün ki bir elips çizmeye çalışıyorsun, iki odak noktası belirliyorsun. Bu odak noktaları arasındaki mesafe arttıkça elipsin dış merkezliği de artıyor. Nedir bu dış merkezlik? Dış merkezlik bir elipsin yuvarlaklıktan ne kadar uzaklaştığını gösteren bir sayı. Sıfır ve bire arasında bir değer alır. Eğer sıfıra yakınsa, elipsin şekli neredeyse bir çemberdir. Ama bire yaklaştıkça, elips daha da uzayıp giden bir şekil alır. Bu durum uzay bilimlerinde, örneğin gezegenlerin yörüngelerini anlamada çok önemli. Vallahi billahi, bazen bir gezegenin yörüngesi çember gibi görünse de aslında elips olduğu için farklı sonuçlar doğurabiliyor.
Elipsin şeklinin nasıl değiştiğini görmek için bir de şu basit deneyi yapabilirsin: İki çivi al, bir kağıda sabitle. Aralarına bir ip ger, sonra kalemi bu ipin çevresinde dolaştır. İpin uzunluğunu kısaltıp uzat ve gözlemle. Ne oldu? İpin uzunluğu değiştikçe elipsin şekli de değişti değil mi? İşte bu basit deneyle bile dış merkezlik ve şekil arasındaki ilişkiyi kavrayabilirsin. Aslında eğlenceli bir olay, bir nevi doğanın sanatı. Bir yandan da matematik. Hepimiz biliyoruz ki, matematik bazen eğlenceli olabiliyor. İnan bana, bu basit deney bile seni elipsin güzelliğine hayran bırakabilir.
Dış merkezliğin sadece şekil üzerinde değil, aynı zamanda mekân ve zaman üzerinde etkileri var. Mesela, Dünya'nın yörüngesi tam bir çember değil, hafif basık bir elips. Bu nedenle mevsimleri yaşıyoruz. Yani, Dünya Güneş'e bazen biraz daha yakın, bazen biraz daha uzak. İşte bu küçük dış merkezlik farkı bile, mevsimlerin doğuşuna sebep oluyor. İnanılmaz ama gerçek. Bir elipsin basıklık oranının dünyamıza bu denli etkisi olması şaşırtıcı değil mi? Bir yandan da düşündürücü. Tabii, bu noktada Güneş'in çekim kuvvetini de unutmamak gerekiyor, her şey birbiriyle öyle güzel bir uyum içinde ki...
Günlük hayattan da örnekler bulunabilir elipslere dair. Mesela, kestiğin bir dilim karpuz bile bir elips olabilir. Tamam, belki mükemmel bir elips değil ama şekil itibarıyla benzer. Bu tür örnekler, elipslerin doğada ne kadar yaygın olduğunu gösteriyor. Belki de farkında bile olmadan her gün elipslerle iç içeyiz. Her ne kadar bu şeklin doğrudan günlük yaşantımıza etkisi olmasa da, elipslerin varlığı ve özellikleri insanı düşündürüyor. Bazen basit gibi görünen bir şekil, arkasında ne mucizeler saklıyormuş meğer. İşte bu yüzden, elipsin dış merkezliği ve şekli üzerine biraz kafa yormak, dünyayı biraz daha farklı bir gözle görmene sebep olabilir...
Elipsin şeklinin nasıl değiştiğini görmek için bir de şu basit deneyi yapabilirsin: İki çivi al, bir kağıda sabitle. Aralarına bir ip ger, sonra kalemi bu ipin çevresinde dolaştır. İpin uzunluğunu kısaltıp uzat ve gözlemle. Ne oldu? İpin uzunluğu değiştikçe elipsin şekli de değişti değil mi? İşte bu basit deneyle bile dış merkezlik ve şekil arasındaki ilişkiyi kavrayabilirsin. Aslında eğlenceli bir olay, bir nevi doğanın sanatı. Bir yandan da matematik. Hepimiz biliyoruz ki, matematik bazen eğlenceli olabiliyor. İnan bana, bu basit deney bile seni elipsin güzelliğine hayran bırakabilir.
Dış merkezliğin sadece şekil üzerinde değil, aynı zamanda mekân ve zaman üzerinde etkileri var. Mesela, Dünya'nın yörüngesi tam bir çember değil, hafif basık bir elips. Bu nedenle mevsimleri yaşıyoruz. Yani, Dünya Güneş'e bazen biraz daha yakın, bazen biraz daha uzak. İşte bu küçük dış merkezlik farkı bile, mevsimlerin doğuşuna sebep oluyor. İnanılmaz ama gerçek. Bir elipsin basıklık oranının dünyamıza bu denli etkisi olması şaşırtıcı değil mi? Bir yandan da düşündürücü. Tabii, bu noktada Güneş'in çekim kuvvetini de unutmamak gerekiyor, her şey birbiriyle öyle güzel bir uyum içinde ki...
Günlük hayattan da örnekler bulunabilir elipslere dair. Mesela, kestiğin bir dilim karpuz bile bir elips olabilir. Tamam, belki mükemmel bir elips değil ama şekil itibarıyla benzer. Bu tür örnekler, elipslerin doğada ne kadar yaygın olduğunu gösteriyor. Belki de farkında bile olmadan her gün elipslerle iç içeyiz. Her ne kadar bu şeklin doğrudan günlük yaşantımıza etkisi olmasa da, elipslerin varlığı ve özellikleri insanı düşündürüyor. Bazen basit gibi görünen bir şekil, arkasında ne mucizeler saklıyormuş meğer. İşte bu yüzden, elipsin dış merkezliği ve şekli üzerine biraz kafa yormak, dünyayı biraz daha farklı bir gözle görmene sebep olabilir...